Öflugasta hrinan í Bárðarbungu frá Holuhraunsgosinu

Bárðarbunga
Birta á :
Upptök sjálfta undir Bárðarbungu í gærkvöldo og í nótt. Heimild: Veðurstofa Íslands.

Mjög öflug jarðskjálftahrina gekk yfir undir Bárðarbunguöskjunni í gærkvöldi og framá nótt. Hrinan hófst með M 4,8 stiga skjálfta um kvöldmatarleitið og í kjölfarið fylgdu hundruð skjálfta, allir þó minni. Hrinan minnir nokkuð á aðra slíka sem varð í janúar 2025 en þessu var þó mun öflugri. 

Það sem vekur athygli (sem þó hefur ekki verið minnst á í fréttum) er að flestir skjálftarnir eiga sér stað í suðvestanverðri og vestanverðri öskjunni. Mesta virknin hefur áður verið í norðan og austanverðri öskjunni. Skiptir þetta máli? Mögulega já. Sprungureinar Bárðarbungu greinast í tvær áttir frá öskjunni, norðaustur og suðvestur.  Þegar það gaus í Holuhrauni árið 2014 þá færðist kvikan norðaustur og í austur frá öskjunn, tók svo stefnuna í norður-norðaustur í átt að Holuhrauni. Ef Veiðivatnareinin virkjast þá má ætla að það gerist út frá atburðum í sunnan eða vestanverðri öskjunni, þar sem virknin er nú.

Hvað þýðir tal um að Veiðivatnareinin virkist? Jú, hún var virk í Vatnaöldugosinu um árið 870 og Veiðivatnagosinu í kringum árið 1480. Á þessu svæði eru í dag margar stærstu vatnsaflsvirkjanir landsins og eldgos á þessum slóðum hefði líklega mjög mikil og slæm áhrif á orkubúskap okkar. 

En er líklegt að Bárðarbunga gjósi í bráð? Ekki endilega. Jarðfræðingar telja að hún hafi safnað í sig um helmingi þess kvikumagns sem hún lét frá sér í Holuhraunsgosinu. Hinsvegar hefur hraði kvikuinnstreymis aukist undanfarin tvö ár, á sama tíma og nágrannaeldstöðin, Grímsvötn hefur hægt um sig og kvikuinnstreymi þangað hefur að mestu stöðvast. Það er líklegast að ennþá séu 10-15 ár í stóratburði í Bárðarbungu en það þarf allsekkert að vera. 

Litakóði Bárðarbungu var færður á gult úr grænu í nótt sem þýðir meiri virknin en venjulega.

Brennisteinsfjöll og Þórisjökull skjálfa

Langjökull, Reykjanesskagi
Birta á :
Upptök skjálfta við Þórisjökul
Heimild: Veðurstofa Íslands

Undanfarna sólarhringa hefur þrálát jarðskjálftahrina staðið yfir á afmörkuðu svæði í norðausturenda Brennisteinsfjallakerfisins, skammt frá Litlu Kaffistofunni og Hellisheiðarvirkjun.  Stærsti skjálftinn náði M 4,5 og fannst víða á Suðvesturlandi. Nokkrir skjálftar hafa verið um og yfir M 3 af stærð og sumir hverjir fundist. 

Skjálftavirkni á þessum stað er ekki óvenjuleg en þó kemur á óvart hve lengi hrinan verðist ælta að endast. Þetta eru sniðgengisskjálftar og ættu ekki að boða neitt meira en þó verður alltaf að hafa varann á varðandi þetta kerfi því það á inni stóran skjálfta sem lengi hefur mátt búast við.  Þetta er auðvitað hluti af Reykjanesskaganum og því sem er í gangi þar. Spenna er á öllum skaganum sem veldur staðbundnum hrinum hér og þar, t.d. við Reykjanestá, Krýsuvík og í Brennisteinsfjallakerfinu.

Nokkuð hefur skolfið undanfarið í grennd við Þórisjökul og Prestahnjúka í Langjökulskerfinu undanfarið og virknin aukist síðustu vikur. Í kvöld urðu tveir nokkuð sterkir skjálftar, annar M 3,8 og 3,3. Fjöldi eftirskjálfta hefur mælst. Þetta er athyglisvert kerfi. Oft mikið um skjálfta þarna en eldvirkni til þess að gera lítil á nútíma. Aðeins eitt eldgos hefur orðið á þessum slóðum eftir landnám. Það varð um árið 900 þegar Hallmundarhraun rann.  Það var mikið gos en var töluvert norðar en núverandi virkni er.  

Skjálftarnir eru sumir hverjir nokkuð djúpir sem gæti bent til þess að kvika sé að hreyfa sig á miklu dýpi. Það er rétt að geta þess að þegar eldvirkni var í gangi á Reykjanesskaganum fyrir 800-1200 árum þá urðu gos bæði í Langjökli og í Ljósufjallakerfinu sem einmitt hefur skolfið undanfarin misseri. Það bendir margt til þess að tengsl séu á milli virknistímabila í vestara gosbeltinu.

Katla skelfur

Katla
Birta á :
Upptök og stærð jarðskjálfta í Mýrdalsjökli í morgun. Heimild: Veðurstofa Íslands

Öflug jarðskjálftahrina hófst í Mýrdalsjökli um kl 10:30 i morgun.  Stærsti skjálftinn hingað til mældist M 4,5 og nokkrir yfir M 3.  Skjálftarnir virðast vera á 1-5 km dýpi.  Virknin er í norðaustanverðri öskjunni, nálægt þekktum jarðhitasvæðum.

Þetta gæti verið hreyfing í kvikuhólfinu, jarðhitavirkni eða hvorutveggja.  Ekkert bendir ennþá til þess að eldgos sé yfirvofandi, enda skjálftahrinur í Kötlu nokkuð algengar síðsumars og á haustin.  Þó eru tvö ár síðan svona stórir skjálftar hafa riðið yfir í Kötlu.

Langlíklegast er að hrinan fjari út á næstu klukkutímum eða sólarhringum.

Katla hefur ekki gosið svo staðfest sé síðan 1918 þó grunur leiki um nokkur smágos sem hafi ekki náð uppúr jöklinum, enda er hann um 800 metra þykkur yfir öskjunni.

KVIKUHLAUP Í SVARTSENGI – LÍKLEGT AÐ ELDGOS HEFJIST

Reykjanesskagi
Birta á :
Skjáskot af vefsíðunni Vafri.is sem sýnir skjálftana í hrinunni fyrstu 90 mínúturnar

ÁKÖF SKJÁLFTAHRINA HÓFST Í SUNDHNÚKAGÍGARÖÐINNI UM KL. HÁLF EITT Í NÓTT.  ÞEGAR ÞETTA ER RITAÐ KL 01:50 ER EKKI HAFIÐ ELDGOS OG ÞAÐ VIRÐIST NOKKUÐ DJÚPT Á JARÐSKJÁLFTUNUM  EN ELDGOS VERÐUR ENGU AÐ SÍÐUR AÐ TELJAST LÍKLEGT Á NÆSTU KLUKKUSTUNDUM.  HRINAN ER ÁKÖFUST UM MIÐBIK GÍGARAÐARINNAR, SUÐUR OG SUÐAUSTUR AF SÝLINGARFELLI.  ÞAR HAFA FLEST ELDGOSANNA EINMITT HAFIST.

Enn sem  komið er virðist kvikan ekki hreyfast mikið eftir sprungunni, hvorki til norðurs eða suðurs en það gæti breyst.   Hægt er að fylgjast með framvíndu hrinunnar live hér og vefmyndavélar eru aðgengilegar á þessum hlekk. 

UPPFÆRT 17/7 KL. 00:50

Eldgosið hófst um kl 4 sl. nótt og reyndist minna en miðlungsgos miðað við fyrri gos á þessum slóðum.  Það kom upp í grennd við Stóra- Skógfell og urðu gossprungurnar tvær, önnur rúmir 2 km á lengd þegar mestur kraftur var í gosinu og hin um 500 metra löng.  Gosið kom upp á afar heppilegum stað, engir innviðir í neinni hættu og hraunið rann að mestu á einskinnsmannslandi í átt að Fagradalsfjalli austur af gossprungunum.

Reikna má með að gosið lifi í einhverja daga.  Jarðfræðingar telja amk. sumir að þetta gæti verið síðasta gosið á Sundhnúkagígaröðinni í þessum eldum en það er þo engan veginn öruggt.  Meðan landris mælist, þá er alltaf hætta á að atburðir endurtaki sig.  

 

 

Eldgosið var lítið en atburðurinn stór

Reykjanesskagi
Birta á :
GPS graf á vef Veðurstofunnar frá stöðinni við Svartsengi sýnir svo ekki sé um vilst að landris er hafið enn á ný. Neðsta myndin sýnir landris en hinar hliðarfærslur.

Eldgosið sem hófst 1.Apríl síðastliðinn stóð aðeins yfir í örfáar klukkustundir og var í raun bara “leki” úr stóru kvikuinnskoti sem myndaði allt að 20 kílómetra langan kvikugang frá Grindavík og langleiðina að Keili.  Þetta var langlengsti kvikugangurinn sem myndast hefur síðan þessi umbrot öll hófust.

Það kom vísindamönnum á óvart að kvika næði ekki til yfirborðs á hefðbundnum slóðum því kvikumagnið sem fór á hreyfingu var það mesta síðan 10. Nóvember 2023 þegar stóri kvikugangurinn myndaðist undir Grindavík.  Hversvegna þetta gerðist með þessum hætti er ekki ljóst.  Þá var meira rúm fyrir kviku neðanjarðar í sprungusveimnum en reiknað hafði verið með.

Veruleg jarðskjálftavirkni hefur fylgt þessum umbrotum og skýrist af myndun kvikugangsins.  Bergið í kringum ganginn aflagast og spenna byggist upp og losnar í skjálftum jafnvel allfjarri kvikuganginum eins og stórir skjálftar við Reykjanestá sýna.  Þetta hafa fræðingar kallað hinu frekar óþjála orði “gikkskjálftar”.

Landris er greinilega hafið á ný og virðist nokkuð hratt.  Það er því fátt sem bendir til þess þessum umbrotum sé lokið því miður.  Það má því búast við enn einu kvikuhlaupi eða eldgosi síðsumars, ca Júlí – Ágúst.  Þar sem þessi atburður sem hófst 1.Apríl hagar sér öðruvísi en undanfarnir atburðir sem flestir enduðu með eldgosum á miðbik Sundhnúkagígaraðarinnar, þá er erfitt að segja til um hvað kvikan gerir næst.  Mögulega á hún orðið erfiðara með að komast upp við Sundhnúk og gæti leitað annað, t.d. í Eldvörp.  Það er allavega enn mikil óvissa um lok þessara Svartsengiselda.
Scroll to Top