Annáll Kötlugosa

GOSANNÁLL KÖTLUKatla

Hér á eftir verða rakin þau gos sem vitað er um og staðfest í Kötlu.  Þessi annáll verður einnig settur inn á aðalsíðuna um Kötlu.

Á nútíma, þ.e. síðustu 10-12.000 ár hefur Katla gosið amk. 300 sinnum og virðist gostíðnin á köflum hafa verið meiri fyrir sögulegan tíma.  Ummerki eru um stórgos í eldstöðinni, eitt það stærsta fyrir um 12.000 árum þegar sprengigos varð þar sem upp komu líklega um 10 rúmkílómetrar af gjósku.   Til samanburðar komu upp um 0,3 rúmkílómetrar í Eyjafjallajökulsgosinu árið 2010.  Þá eru ummerki um stór sprungugos utan jökuls, t.d. Hólmsáreldar fyrir um 6800 árum.

Á sögulegum tíma er framan af lítið um heimildir, helst minnst á allra stærstu viðburði eins og Eldgjárgosið.  Gjóskulagarannsóknir hafa þó opinberað nokkur gos, stærð þeirra og tímatal að nokkru leiti.  Gos á sögulegum tíma eru um 20 talsins.

Níunda öld , sennilega á bilinu 894-898.  Fyrsta Kötlugosið eftir landnám og var þetta gos lítið.  Engar heimildir eru til um gosið en tilurð þess er studd með gjóskulagarannsóknum.

920 Meðalstórt gos.  Engar heimildir til  um gosið en gjóska úr því hefur fundist víða á Suður- og Suðvesturlandi, m.a. í Reykjavík.

Continue reading

Athugasemdir

Yfir 100 skjálftar í Kötlu í dag

Jarðskjálftar í Kötlu síðasta sólarhringinn.  Myndin er fengin af vef Veðurstofu Íslands.

Jarðskjálftar í Kötlu síðasta sólarhringinn. Myndin er fengin af vef Veðurstofu Íslands.

Yfir 100 jarðskjálftar hafa mælst í Kötluöskjunni  í Mýrdalsjökli síðasta sólarhringinn sem er mesta tíðni skjálfta þar síðan amk. árið 2011.  Skjálftarnir eru flestir grunnir og smáir.  Ekki fylgir gosórói og ekkert sem bendir enn til þess að skjálftarnir tengist kvikuhreyfingum í eldstöðinni.  Líklegast tengjast skjálftarnir jarðhitavirkni í jöklinum.  Stærstu skjálftarnir eru um M3 af stærð en fyrir réttum mánuði mældust skjálftar um M 4,5 sem voru þá stærstu skjálftar í Kötlu í tæp 40 ár.   Þá er fremur há leiðni í Múlakvísl sem aftur bendir til þess að jarðhitavirkni valdi skjálftunum.

Þrátt fyrir að ekki virðist um kvikuhreyfingar að ræða og eldgos því fremur ólíklegt í óbreyttri stöðu þá hefur virkni verið með mesta móti í Kötlu þetta haustið.

——–

 

UPPFÆRT 30.SEPT KL 1800

ÓVISSUSTIGI LÝST YFIR OG SKJÁLFTARNIR NÚ TALDIR TENGJAST KVIKUHREYFINGUM

Skjálftahrinan hefur haldið áfram af fullum krafti í dag og mældust nokkrir skjálftar yfir M3 um hádegisbilið.  Í framhaldi af því hefur verið lýst yfir óvissustigi vegna Kötlu sem þýðir að stærri atburðir séu mögulegir.  Nákvæm skilgreining á óvissustigi samkvæmt vef Almannavarna (http://www NULL.almannavarnir NULL.is/displayer NULL.asp?cat_id=8&module_id=220&element_id=3465) er þessi:

“Óvissustig almannavarna þýðir að aukið eftirlit er haft með atburðarrás sem á síðari stigum gæti leitt til þess að heilsu og öryggi fólks, umhverfis eða byggðar verði ógnað. Að lýsa yfir óvissustigi er hluti af verkferlum í skipulagi almannavarna til að tryggja formleg samskipti og upplýsingagjöf á milli viðbragðsaðila.”

Vísindamenn funduðu um stöðu mála í dag og telja skv. fréttum á Rúv að skjálftarnir tengist kvikuhreyfingum undir eldstöðinni.   Það vekur óneitanlega athygli hversu grunnir skjálftarnir mælast því vitað er að kvikuhólf Kötlu er á nokkurra kílómetra dýpi.  Þessir skjálftar mælast hinsvegar við yfirborð öskjunnar.  Skýringin gæti verið sú að þrýstingur að neðan vegna kvikuhreyfinganna brjóti upp bergið ofar í öskjunni.  Ef sú er raunin þá er alls ekki hægt að útiloka eldgos í framhaldinu en enn verður að meta það svo að meiri líkur eru á  því að hrinan lognist útaf.

Hinsvegar eru menn einnig á varðbergi gagnvart svipuðum atburðum og urðu árið 2011 þegar allstórt hlaup kom í Múlakvísl og nú er talið að það hafi verið vegna lítils eldgoss sem náði ekki að bræða sig í gegnum jökulinn.  Slíkt kann oft að hafa gerst áður en ekki er vitað um tíðni þessara “leynigosa” en atburðir undanfarin ár bæði í Mýrdalsjökli og Vatnajökli benda til þess að þau kunni að vera nokkuð tíð.

Fréttir af jarðskjálftunum í Kötlu

Visir.is:  Fimmtíu jarðskjálftar í Kötlu (http://www NULL.visir NULL.is/fimmtiu-skjalftar-hafa-maelst-i-kotlu-i-dag/article/2016160928623)

Ruv.is: Aukin skjálftavirkni í Kötluöskju (http://ruv NULL.is/frett/aukin-skjalftavirkni-i-kotluoskju)

Mbl.is: Skjálftahrinur í Kötlu (http://www NULL.mbl NULL.is/frettir/innlent/2016/09/29/skjalftahrinur_i_kotlu/)

 

Athugasemdir

Stærstu skjálftar í Kötlu í 39 ár

Katla29ag2016Tveir snarpir jarðskjálftar urðu í Kötlu laust fyrir kl. 2 í nótt.  Mældust þeir M 4,6 og 4,5 sem eru stærstu skjálftar í Mýrdalsjökli síðan árið 1977 þegar skjálfti upp á M 5.1 varð í Kötluöskjunni.

Stóru skjálftarnir nú áttu upptök nærri sigkötlum norðarlega í öskjunni en einnig urðu skjálftar sunnan til í henni.  Skjálftarnir munu hafa fundist í Langadal í Þórsmörk en ekki annarsstaðar.  Enginn gosórói hefur mælst og ólíklegt að eldgos sé yfirvofandi en svona stórir skjálftar í eldfjalli setja menn þó í viðbragðsstöðu.  Samkvæmt heimildum um fyrri Kötlugos þá gerir hún boð á undan sér  með hörðum jarðskjálftum sem verður vart í byggð.  Til þess þurfa þeir líkast til að vera yfir M 5 af stærð.

Nú í haust eru 98 ár síðan Katla gaus síðast sem er eitt lengsta goshlé sem orðið hefur í eldstöðinni síðan land byggðist.  Nokkur órói var í Kötlu í kjölfar gossins í Eyjafjallajökli og árin 2011-12 og svo aftur 2014 þegar hlaupvatns varð vart í ám frá Mýrdalsjökli.  Skjálftavirkni í Kötlu er yfirleitt mest á haustin og á þeim árstíma hafa einnig orðið flest eldgos í eldstöðinni.  Skýringin á haustjarðskjálftunum er væntanlega þrýstingsbreytingar vegna sumarbráðnunar í jöklinum.

Myndin er fengin af vef Veðurstofu Íslands og sýnir upptök skjálfta í Mýrdalsjökli síðustu sólarhringa.

Fréttir af atburðunum í Kötlu:

Ruv.is : Enginn gosórói en fylgst með Kötlu (http://ruv NULL.is/frett/enginn-gosoroi-en-fylgst-med-kotlu)

Mbl.is : Jarðskjálftahrina í Kötluöskjunni (http://www NULL.mbl NULL.is/frettir/innlent/2016/08/29/jardskjalftahrina_i_kotluoskjunni/)

Visir.is : Katla minnir á sig með öflugri jarðskjálftahrinu (http://www NULL.visir NULL.is/katla-minnir-a-sig-med-oflugri-jardskjalftahrinu/article/2016160828898)

 

 

Athugasemdir

Skjálftavirkni úti fyrir Norðurlandi

TjörnesbrotabeltiðNokkur virkni hefur verið á Tjörnesbrotabeltinu undanfarna sólarhringa með skjálftum upp undir M 4 af stærð.  Stærsti skjálftinn, M 3.7 varð um 8 km NNV af Gjögurtá aðfaranótt sunnudags en sólarhring áður hafði orðið skjálfti upp á M 3.4 skammt norðaustur af Grímsey.  Tjörnesbrotabeltið er í raun þrjú stór misgengi.  Í þessu tilviki er virknin á tveimur þeirra en það gerist alloft að fleiri en eitt misgengi eru virk samtímis.  Skjálftar eru algengir á þessum slóðum og standa hrinurnar oft vikum saman.  Af og til verða mjög öflugar hrinur á þessum slóðum. Þannig mældust skjálftar vel yfir M 5 árin 2012 og 2013 en síðan hefur verið heldur rólegra á svæðinu.

Meðfylgjandi mynd sem fengin er af vef Veðurstofu Íslands sýnir vel hvernig misgengin á Tjörnesbrotabeltinu liggja og upptöks skálfta þar.  Hringir utan um ártöl segja til um stærstu skjálfta sem orðið hafa á svæðinu en sumir þeirra hafa náð M 7 af stærð t.d. Skagafjarðarskjálftinn árið 1963.

Athugasemdir

Öskjusigið í Bárðarbungu rannsakað

Í Holuhraunsgosinu, aðdraganda þess og í kjölfarið gafst vísindamönnum sjaldgæft tækifæri til að rannsaka öskjusig meðan á því stóð.  Askjan í Bárðarbungu seig um allt að 65 metra á þeim 6 mánuðum sem gosið stóð yfir.  Öskjusig fylgir gjarnan stórgosum og í flestum íslenskum eldstöðvum eru öskjur.  Þó eru dæmi um eldfjöll sem hafa ekki enn myndað öskjur eins og t.d. Hekla, en hún mun eflaust gera það í fjarlægri framtíð.

BardarbungaStærstu eldgos Íslandssögunnar eiga það sameiginlegt að verða tugi kílómetra frá megineldstöðvum.  Þannig var um Lakagígagosið 1783, Eldgjárgosið um árið 934,  Vatnaöldugosið 870 og Veiðivatnagosið um árið 1480.  Tvö þau síðastnefndu tilheyra eldstöðvakerfi Bárðarbungu en í þau skipti hljóp kvikan til suðvesturs og komu upp sem mikil sprungugos á Veiðivatnasvæðinu.  Það verður að segjast eins og er að mikil mildi var að kvikan hljóp til norðurs í Holuhraunsgosinu en ekki til suðvesturs inná Veiðivatnasvæði þar sem margar stórar vatnsaflsvirkjanir eru staðsettar.

Í öllum þessum gosum er nær öruggt að öskjusig hefur orðið.  Eldgjárgosið átti uppruna sinn í Kötlu og askjan í Kötlu hefur eflaust sigið um tugi metra.  Eldgjárgosið er það það mesta síðan land byggðist, amk. 10 sinnum meiri kvika kom upp í því heldur en í Holuhraunsgosinu.  Lakagígagosið varð í kjölfar kvikuhlaups úr Grímsvötnum í Vatnajökli.  Þar er stór askja sem eflaust hefur sigið mikið í þeim hamförum.

Það virðist hafa verið regla að stórgos verður í eldstöðvakerfi Bárðarbungu á um 5-700 ára fresti.  Um 600 ár líða frá Vatnaöldugosinu um 870 að Veiðivatnagosinu 1480 og svo 535 ár að Holuhraunsgosinu.  Þrátt fyrir að þau umbrot séu etv. ekki að fullu yfirstaðin þá verður að telja afar ólíklegt að annað gos af þessari stærðargráðu verði í þessari hrinu en minniháttar gos gætu vel orðið á næstu árum og þá líklegast undir jökli.

Hér má sjá grein um rannsóknina á öskjusiginu inná vef Veðurstofunnar. (http://www NULL.vedur NULL.is/um-vi/frettir/rannsokn-a-oskjusigi-i-bardarbungu-varpar-nyju-ljosi-a-staerstu-hraungos-islandssogunnar)

 

Athugasemdir

Skjálfti upp á 4,4 í Bárðarbungu

Myndin er fengin af vef Veðurstofu Íslands og sýnir upptök skjálfta í Vatnajökli síðustu sólarhringa.

Myndin er fengin af vef Veðurstofu Íslands og sýnir upptök skjálfta í Vatnajökli síðustu sólarhringa.

Skjálftavirkni heldur áfram að aukast í Bárðarbungu og skjálftarnir verða öflugri með hverjum mánuðinum.  Í morgun varð skjálfti upp á M 4,4 sem er stærsti skjálftinn frá goslokum.  Um 20 eftirskjálftar fylgdu í kjölfarið, þar af tveir yfir M 3.  Stóri skjálftinn var á um 6 km dýpi

Ekki verður annað séð en að þessi þróun haldi áfram þar til það dregur til frekari tíðinda.

Athugasemdir

Færslusafn eftir mánuðum